Flora en fauna

- Zwarte wintertruffel
- Steur

Natuurnieuws
- Nieuwe uitkijktoren
- Heide Buurserzand

Natuur Uit en Thuis
- UIT: Spekzwoerdzwam

- THUIS: Schorsvlieg en nestzwammetje

Natuur Plus
-
Herderstasje



Natuur kort
- Rivierhout in rivieren
- Bijzonder Provinciaal Landschap
- Blue Planet II

Wesite van de maand
- Levenderivieren.nl


Boek
- Wandelen in de natuur van de Verkadeplaatjes

Excursies
- Kerstbomen en wintergroen op Duivenvoorde


Bomenweetjes
- Bedreigingen voor boomsoorten
- Onbekende tuinders

Uit-tips
-
Inspiraties van de natuur
- 400 jaar kaas in de kunst
- Het Duistere Dierenrijk

NB. De links in onderstaande tekst zijn vet gedrukt en hebben een groene kleur.

 
       
   
   


Zwarte wintertruffel

Zwarte wintertruffels zijn onooglijke zwarte knollen met donker, wit dooraderd vruchtvlees. Het zijn de vruchten van de zakjeszwam, een ondergrondse zwam die groeit op de wortels van eiken, hazelaars, wilgen en dennen.

Tussen zes maanden en een jaar is de truffel volgroeid. Ze brengen in Nederland rond Kerstmis meer dan 3000 euro per kilo op! Truffels groeien naar de oppervlakte naarmate ze rijper worden. Het opsporen gebeurt met behulp van varkens of honden. Zo'n truffelhond is in Italië al snel enkele duizenden euro's waard! In Italië is het plukken van paddenstoelen overal vrij, maar van de truffels moet je afblijven. Hiervoor worden de bossen speciaal verpacht.

Truffels groeien in het bos omdat zij mycorrhiza’s *) vormen met bomen. Truffels stellen hoge eisen aan de bodem, wat maakt dat ze slechts in bepaalde streken voorkomen en ook niet kunnen worden gekweekt.

*) Mycorrhiza betekent letterlijk 'schimmelwortel'. Het woord verwijst naar de wortel van een plant of boom, die is doordrongen van schimmeldraden. De schimmeldraden nemen sap van de plant (of boom) op en gebruiken de suikers uit dit sap om zelf te groeien. Maar zij geven er ook wat voor terug: water, voedingsstoffen en bescherming. Zo zijn beide, de schimmel en de plant, geholpen en kunnen zij beter overleven. Zo'n samenleving wordt 'mutualisme' of 'mutualistische symbiose' genoemd.


Steur

De Europese Atlantische steur is de grootste vis die thuishoort in onze rivieren. Steuren worden ook wel levende fossielen genoemd, omdat hun bouw in de miljoenen jaren dat ze bestaan geen fundamentele veranderingen heeft ondergaan. Met hun pantser van vijf rijen geknobbelde beenplaten, opgewipte snuit, roodbruine ogen en afgeplatte onderkant zien ze er prehistorisch uit. Ze kunnen 70 jaar oud worden en wel 3,5 meter lang. Steuren wroeten met hun schoffelvormige snuit in de modder, op zoek naar slakken, krabben, kleine vissen, wormen en andere kleine prooidieren. Die sporen ze op met behulp van de bekdraden en slikken ze in één keer door omdat ze geen tanden hebben.

In het voorjaar trekken steuren vanuit zee de rivieren op om te paaien in diepe snelstromende delen op een bodem bestaande uit grof grind en stenen. De vrouwtjes kunnen tot 1,5 miljoen zwarte kleverige eieren afzetten (kaviaar). Voordat de jongen bestand zijn tegen het zoutgehalte van de volle zee, brengen ze eerst vier jaar door in zoet water en daarna een jaar in brak water bij de riviermonding. De steur leefde duizenden jaren in Nederland, maar in de jaren ‘50 van de vorige eeuw werd de laatste steur gevangen en gedood. In 1971 zijn rivier en zee van elkaar afgesloten met de Haringvlietdam, maar vanaf 2018 staan de sluizen op een kier.
Meer info is te vinden op www.steureninnederland.nl.

Van zout naar zoet en weer terug
Vanaf 25 oktober jl. trekt de steur in het Oceanium van Diergaarde Blijdorp in Rotterdam tussen rivier en zee. Met een levendige 3D-projectie en expositie komt de trek van de steur tot leven. Op deze manier maakt Blijdorp bezoekers bewust van deze bijzondere, bijna uitgestorven trekvis en de waarde van de terugkeer van deze zeldzame soort in Nederland. In het Oceanium zijn ook de levende steuren te bewonderen.



terug naar boven >>


   
       
   
   


Nieuwe uitkijktoren

Op 10 november jl. is de uitkijktoren Paal 83 op Landtong Rozenburg geopend. Vanaf de uitkijktoren hebt u een fraai uitzicht over haven én de natuur die ARK Natuurontwikkeling samen met Havenbedrijf Rotterdam realiseerde. 

De Landtong Rozenburg is een groene oase, ideaal om te fietsen, te wandelen en te genieten van het prachtige uitzicht op de grootste haven van Europa. Deze uitkijktoren geeft daarop een nieuw perspectief.

Uitkijktoren Landtong Rozenburg, foto Wim van Vliet

De kern van Paal 83 is een gerecyclede afmeerpaal. Rondom het bordes op 16 meter hoogte zijn informatiepanelen die verwijzen naar dat wat je ziet en ervaart. 

ARK op de landtong

Eind jaren negentig werd ARK Natuurontwikkeling actief op de Landtong, ontwikkelde er het natuurgebied en verzorgde er jarenlang de begrazing. Men volgde en rapporteerde de spontane bosontwikkeling als alternatief voor aanplant en tot op de dag van vandaag is ARK betrokken bij veldlessen in het gebied. Meer over Paal 83 is te lezen op de website van Havenbedrijf Rotterdam.

terug naar boven >>

 


Heide Buurserzand

In het Natura 2000-gebied Buurserzand en Haaksbergerveen vormt Natuurmonumenten bos om naar heide. Dit gaat verdroging tegen en de unieke planten en dieren van het heidelandschap kunnen zich weer vermeerderen.

Om het teveel aan stikstof te verwijderen en de effecten van de stikstofuitstoot te herstellen, wordt er ook geplagd en ongewenste begroeiing weggehaald.

Het omvormen naar heide betreft een bomenstrook die rond 1920 achter de Bommelas is aangeplant als kering voor het stuifzand. De Bommelas is een boerderij uit 1840 en een traditioneel los hoes. Door de jaren heen is het bos de natte heide gaan overwoekeren. Door bomen te rooien worden de twee bestaande heidevelden verbonden. Dit levert prachtige vergezichten op, maar bovenal meer leefruimte voor bijzondere dieren zoals de levendbarende hagedis.

Meer natte heide betekent ook meer groeikansen voor de klokjesgentiaan en daar profiteert de vlinder het gentiaanblauwtje weer van.



Bron: Provincie Overijssel


   
       
   
   


Elke maand schrijf ik een stukje over iets wat ik in de afgelopen maand heb gezien tijdens een van mijn wandelingen. UIT: ergens in het land. THUIS: Maasland (ZH) en omstreken.

Tiny van der Meer


NATUUR uit: Spekzwoerdzwam

Op gure herfstdagen denk ik aan erwtensoep, hutspot of zuurkool met spek, maar nu even niet. Het is één van de weinige mooie dagen in november en ik geniet van de wandeling ‘Huis ter Heide’ bij Loon op Zand.

De bomen weerspiegelen in het roerloze water van het Leikeven. Schotse Hooglanders staan zo dicht langs het pad, dat 25 meter afstand houden een onmogelijke opgave is, maar zowel zij als ik maken er geen punt van. Vlak voordat ik m’n eetbankje bereik met uitzicht op een zonovergoten natuurakkertje, zie ik een gesneuvelde boom bedekt met spekzwoerdzwammen. Het water loopt me in de mond als ik terugdenk aan de flinke stukken gekookt spek met zwoerd, waar mijn moeder met een groot mes dunne plakken af sneed als broodbeleg. Maar ook al klinkt de naam spekzwoerdzwam zeer eetbaar, ik zou er m’n tanden niet in zetten, want hij is het niet!

Deze taaie en gelei-achtige paddenstoel is in Nederland zeer algemeen en van september tot en met november meestal te vinden op rottend hout van loofbomen. De waaiervormige, rozig-grijze bovenkant van de vruchtlichamen die herinneren aan spekzwoerden, worden tot 10 centimeter groot en zijn wollig en viltig. Aan de onderzijde zijn gele tot oranje ribbels te zien. De hoeden, die vaak dakpansgewijs boven elkaar zitten, steken meestal tot vier centimeter breed afstaand, duidelijk naar voren. Mmmm... geen spek op m’n brood vandaag maar ik zou het graag nog eens proeven!


NATUUR thuis: Schorsvlieg en Nestzwammetjes

Als ik door een wat vervallen houten klaphekje een smal paadje achter een oude boerderij op loop, word ik verwelkomd door massaal uit hedera opvliegende, luid gonzende insecten. Ik stoor ze tijdens hun maaltijd. Want voor hen vormt klimop in het najaar een rijk gedekte tafel! Wanneer de meeste bloemen zijn uitgebloeid, zorgt klimop nog voor voedsel. Vlinders, vliegen en bijen profiteren hier graag van.

Ook schorsvliegen doen zich tegoed aan de nectar. Ze vallen op door hun grootte en kleur. Een schorsvlieg wordt tot 13 mm lang, heeft een zwart lijfje en zwarte poten met oranje voetjes. De vleugels zijn aan de basis oranje en daarna doorzichtig met donkere aderen. Bij zijn bruine ogen steekt het oranje tegen de rest van zijn kop mooi af.

Volwassen schorsvliegen zie je van mei tot november op lichte plekken in het bos, langs bosranden, wegbermen en akkerranden. Het vrouwtje legt haar eitjes in paarden- en koeienmest, meestal één enkel eitje per hoop. De larven, die uit de eitjes komen, eten geen mest, maar voeden zich met de daarin levende larven van andere vliegensoorten.

Via een plank over een sloot breng ik ook nog even een bezoekje aan de moestuin van een bevriende tuinder. Zouden ‘ze’ er weer zijn...? Ze zijn zó klein dat ze nauwelijks opvallen. Maar op door regen verzadigde vermolmde planken, die dienst doen als (glibberige) loopplanken tussen de groentebedden, staan ze volop. Dat oude vochtige hout is namelijk dé ideale plek voor nestzwammetjes. Ze vormen een speciaal groepje binnen de buikzwammen met een wel heel bijzondere bouw en sporenverspreiding. Het vruchtlichaam is bekervormig en in het jonge stadium bedekt met een vliezig dekseltje. Binnen het vruchtlichaam bevinden zich de "eitjes", peridiolen genaamd. Deze eitjes zijn eigenlijk miniatuurstuifzwammetje en bestaan uit een stevige wand waarbinnen zich de sporen bevinden.

Bij rijping verdwijnt het dekseltje van het bekertje. Als er een regendruppel in het bekertje valt, spatten de eitjes in het rond. Aan elk eitje zit een kleverig draadje, een soort "vanghaar", waarmee het gemakkelijk aan bijvoorbeeld een grasspriet blijft hangen. Zo kunnen de eitjes na openbarsting hun sporen laten waaien.

terug naar boven >>

   
       
   
   


Herderstasje
(Gewoon herderstasje) - Capsella bursa-pastoris
Kruisbloemenfamilie (Brassicaceae)


door Tiny van der Meer

December: dan denk ik aan kerstmis: aan engelen en herders. Ik had kunnen schrijven over het familielid van de doornappel; de mooie opvallende Engelentrompet (Brugmansia) maar kies toch voor het bescheiden Herderstasje.

Hauwtjes
De naam herderstasje dankt dit plantje aan de gelijkenis van de zaaddoosjes of hauwtjes met de zak of tas die herders vroeger meenamen in het veld, je ziet deze tassen nog wel op oude schilderijen bijv. van Pieter Bruegel (zie rode pijl).

Capsella komt uit het Latijn en betekent doosje. Bursa-pastoris is samengesteld uit de woorden 'bursa', wat beurs, zak of tas betekent, pastoris staat voor herder.
In Nederland heeft het herderstasje diverse volksnamen, onder andere: beursjeskruid, tasjeskruid, moedertasje, lepeltjesdief, lepeltjeskruid, lepeltjesblad, bloedkruid, ganzetong, tuinlepeltje, armoede, ijzerkruid, schinkelsteel, zakjesbloem en eendepootjes.

Onzichtbaar
Herderstasje komt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied. Zeevarende Europeanen op zoek naar nieuw land, hebben in de 16e eeuw het herderstasje over vrijwel de hele wereld verspreid. Tijdens de Middeleeuwen werd herderstasje tegen kiespijn gebruikt, de patiënt moest het takje herdertasje links in de mond doen als de pijn rechts zat en omgekeerd. Herderstasje werd ook zeer algemeen gebruikt tegen bloedingen en huidziekten. Ook binnen de traditionele Chinese geneeskunde en de Ayurveda wordt Herderstasje gebruikt.
In Ierland waren herders er lange tijd van overtuigd dat wanneer een schaap een ketting gemaakt van herderstasje droeg, deze onvindbaar of onzichtbaar was voor wolven.

Lees hier verder

terug naar boven >>

   
       
   
   


Rivierhout in rivieren


Rijkswaterstaat heeft 74 bomen onder water verankerd in de rivieren IJssel, Nederrijn en Lek om het leefgebied van planten en dieren te verbeteren. Op 15 locaties is onderzocht of dit rivierhout een bijdrage levert aan de verbetering van de ecologische waterkwaliteit: een doel uit de Europese Kaderrichtlijn Water.

Uit de evaluatie blijkt dat op het rivierhout vaak meer ongewervelde dieren zoals slakken en kreeftjes voorkomen, die voor de waterkwaliteit van belang zijn. Het rivierhout staat aan de basis van de voedselketen van het leven in de rivier. Op de boom hechten zich algen die het voedsel uit het water halen en zelf weer voedsel zijn voor andere soorten.

Een dode boom in het water is het leefgebied van vele kleine waterbeestjes zoals sponzen, kokerjuffers en andere insectenlarven. Rivierhout biedt daarnaast een plek voor vissen om te paaien en hun hun eitjes af te zetten op het hout, te schuilen en op te groeien. De wortels en kroon van de boom bieden volop schuilmogelijkheden én voedsel voor jonge vissen. Takken die boven het water uitsteken vormen bovendien een rust- en uitkijkplek voor vogels en insecten.  De terugkeer van rivierhout vormt een essentiële schakel voor herstel van leven in de rivier.

Bron: Rijkswaterstaat


terug naar boven >>

 


Bijzonder Provinciaal Landschap

Midden-Delfland heeft als eerste gebied in Nederland de titel Bijzonder Provinciaal Landschap gekregen. De aanwijzing van een gebied tot Bijzonder Provinciaal Landschap is een relatief nieuwe bevoegdheid van provinciebesturen en wordt verleend op grond van de Wet Natuurbescherming.

Deze titel onderstreept de bijzondere landschappelijke kwaliteit van het gebied en de energie in het gebied om die kwaliteit te beschermen en te ontwikkelen. Met deze titel kan een gebied zich ook profileren, wat onder meer kansen biedt voor recreatie en toerisme.


Blue Planet II

De eerste aflevering van Blue planet II trok 14,1 miljoen kijkers in Groot-Brittannië. Daarmee is de natuurserie van de BBC het best bekeken programma van heel 2017.

De serie, waaraan ruim vier jaar werd gewerkt, bestaat uit zes afleveringen van ieder vijftig minuten. Blue Planet II brengt het leven in de wereldzeeën in beeld. De makers brachten ruim vijftienhonderd dagen op zee door.

In Nederland staat de eerste aflevering gepland voor 28 december bij EO op NPO 1

Voorproefje: Klik hier

   
       
   
   


Website van de maand: Levenderivieren.nl

Op 2 november jl. is de website levenderivieren.nl online gegaan.
Op deze website presenteren zes organisaties die actief zijn in het rivierengebied de visie Ruimte voor Levende Rivieren.


https://www.levenderivieren.nl

terug naar boven >>


   
       
 

 
   


Wandel in de natuur van de Verkadeplaatjes

Wie kent ze niet. De Verkade albums van Jac. P. Thijsse. De nieuwste wandelgids van Gegarandeerd Onregelmatig is een eerbetoon aan de boeken van Nederlands meest gepassioneerde ambassadeur voor wandelen in de natuur.    
             
Wim Huijser en Rob Wolfs nemen je mee door de streken waar natuurbeschermer Jac. P. Thijsse met veel enthousiasme over schreef. Ze maakten 13 mooie natuurwandelingen met als leidraad de prachtig geïllustreerde plaatjesalbums die Thijsse begin vorige eeuw voor Verkade maakte.
Ga terug naar "Langs de Zuiderzee" en "Het Naardermeer" of geniet al lopend van het land "Waar wij wonen". Wandel langs "Onze groote rivieren" en "De IJsel" en struin door de "Blonde duinen". De wandelroutes zijn tussen de 11 en 17 km lang.

De wandelgids is eind november verschenen bij Uitgeverij Gegarandeerd Onregelmatig.

   
       
   
   


Woensdag 6 december 2017 - Wintergroen op Duivenvoorde

Op woensdag 6 december kunt u samen met Ria Hoogstraat (gids IVN afd. Den Haag) genieten van de naderende winter op landgoed Duivenvoorde in Voorschoten.

Kinderen zijn van harte welkom en krijgen extra aandacht. Start om14.00 uur, Laan van Duivenvoorde bij de opzichterswoning halverwege de oprijlaan. Aan de overkant vindt u de fietsenstalling en de parkeerplaats (verplicht). De toegang bedraagt 1 euro. U kunt alleen met PIN betalen. Net voor de stenen brug links staat een kaartjes-automaat. Het park is verboden voor honden. De wandeling duurt ongeveer anderhalf uur.
Bereikbaar met bus 45 en 46, halte Kniplaan.

Op 6 december start ook de verkoop van kerstbomen en ander wintergroen.
Meer info: Klik hier

terug naar boven >>

   
       
   
   


Bedreigingen voor boomsoorten


In België houden onderzoekers van het Proefcentrum voor Sierteelt een achttal schimmelziekten die schade kunnen aanrichten aan de populier, den, walnoot, plataan en tamme kastanje nauwlettend in de gaten. Cryphonectria parasitica (Kastanjekanker) is een Aziatische schimmel die in de Verenigde Staten gezorgd heeft voor enorme sterfte onder de Amerikaanse tamme kastanje. Ook de Europese tamme kastanje wordt bedreigd.

De symptomen zijn:
 
overlangse scheuren van de schors;
gezwellen aan de voet of stam;
oranje "stipjes" op de schors;
groeitekort (cambiumnecrose);
uitdroging van de kruin van de boom;
talrijke scheuten op de plaats van de aanval;
verwelken van de bladeren.

De schimmel is ook in Limburg, Noord-Brabant en Gelderland waargenomen.
Aangetaste bomen worden direct vernietigd.


Bron: Groen Kennisnet


Onbekende tuinder(s)

In het Haunstetter Wald (DE) viel het oog van een wandelaar op wel heel vreemde bomen, een soort die hij nooit eerder op boswandelingen had gezien. Bij nadere inspectie bleken de bomen vol te hangen met wietplanten in grote potten, 25 meter boven de grond!

Een creatieve wietliefhebber zonder hoogtevrees had het voor elkaar gekregen om maar liefst 275 grote emmers, gevuld met aarde en plantjes, in de bomen te plaatsen. Toen de ontdekking werd gedaan, waren de planten allemaal tussen de 25 en 100 centimeter hoog. De toevallige wandelaar vertrouwde het niet en haalde de politie erbij. Met behulp van de brandweer werden vervolgens de wietplanten uit de bomen verwijderd.

terug naar boven >>


   
       
   
   


Lian de Gier - Inspiraties van de natuur

t/m  31 december 2017

Expositie van  prachtige kunstwerken van boomreliëfs en andere inspiraties van de natuur.

Adres: Buitencentrum Almeerderhout, Kemphaanlaan 4, 1358 AG Almere
Meer info: https://www.kemphaan.nl en https://www.vvvalmere.nl/nl/activiteitenkaart




Onbeperkt houdbaar 400 jaar kaas in de kunst
14 oktober 2017 t/m 11 maart 2018

Het Stadsmuseum brengt een ode aan de Woerdense kaascultuur met de oogstrelende expositie ‘Onbeperkt houdbaar’.   

Deze unieke tentoonstelling etaleert kaas in 400 jaar beeldende kunst. Het zet pronkstukken van de zeventiende-eeuwse meesters naast prachtexemplaren van moderne en hedendaagse kunstenaars. Het resultaat is een zeer diverse verzameling waarin de werken één ding gemeen hebben: ons Hollandse goud staat centraal. Lees hier meer.

Adres: Stadsmuseum Woerden, Kerkplein 6, 3441 BG Woerden
Meer info: http://www.stadsmuseumwoerden.nl


Het Duistere Dierenrijk : Ontdek wat dieren in het donker uitspoken
vanaf 17 december 2017 t/m 6 mei 2018

Op zondag 17 december wordt deze tentoonstelling op feestelijke wijze geopend. Deze hele middag zal gevuld zijn met activiteiten, theater en een kleurwedstrijd. Uiteraard spelen nachtdieren hierbij de hoofdrol.
Iedereen is van harte welkom!

‘Het Duistere Dierenrijk’ is een leerzame natuurtentoonstelling voor het hele gezin. Ga met de nachtwachter op pad en ontdek de geheimen van de dieren die te zien zijn als wij slapen. In de tentoonstelling is een uitgebreide collectie van opgezette dieren te zien. Verder zijn er prachtige grote foto’s te bewonderen met boeiende bijbehorende weetjes. Er valt veel te beleven in deze tentoonstelling! Maak je eigen schimmentheater en bekijk de spannende nachtopnames van een dassenfamilie.

Adres: De Bosquetplein 6, 6211 KJ Maastricht
Meer info: Natuurhistorisch Museum Maastricht


terug naar boven >>


   
       
   
   


Reageren op NNN

Voor reacties op de inhoud van NatuurNetNieuws, uw waarnemingen, natuurnieuws en vragen over de natuur, mail naar: tiny@groen-natuurlijk.nl
Voor het wijzigen van uw e-mailadres (vermeld ook uw oude e-mailadres!) of afmelden voor de nieuwsbrief mail naar: info@groen-natuurlijk.nl

Voor het aanmelden als abonnee op NatuurNetNieuws kijk op: www.groen-natuurlijk.nl/natuurnetnieuws.html
U kunt NatuurNetNieuws doorsturen aan belangstellenden. Ook overnemen van informatie is toegestaan, mits u duidelijk vermeldt: Bron: NatuurNetNieuws, uitgave van platform GROEN! natuurlijk:
www.groen-natuurlijk.nl

Behalve voor u is er ook een nieuwsbrief (NatuurNetNieuwsJunior) voor uw (klein)kinderen in de basisschoolleeftijd met een verhaaltje, veel informatie over dieren of planten (handig voor een spreekbeurt) en uittips voor kinderen.


Net zoals u gratis abonnee bent van NatuurNetNieuws, kunt u of kunnen zij zich ook gratis abonneren op NatuurNetNieuws Junior. U hoeft alleen maar een mailtje te sturen naar:
 info@groen-natuurlijk.nl

Natuur Net Nieuws Junior komt zes keer per jaar uit!

terug naar boven >>


   
   


Onze Nieuwsbrief verwijst soms naar sites van derden. We hebben geen controle over de aard, de volledigheid noch de juistheid van de informatie op deze websites en zijn derhalve niet aansprakelijk voor de inhoud van deze sites.