<

   

Uitgave:
Samenstelling:
Vormgeving:
Website:
E-mail:

januari/februari 2024
Tiny van der Meer
Hans Steinfort
www.groen-natuurlijk.nl
info@groen-natuurlijk.nl


Inhoud


1. Klaartje - grote voeten

2. Schaatsen

3. Glissers

4. Krullen

5. Kleur in de natuur

6. Zwanen in de winter

7. Zwanenweetjes

8. Boek

9. Experimentjes

10. Knutsel

11. Uit

12. NatuurNetNieuws vanaf 12 jaar

13. Einde











 
 

   


1 Klaartje - grote voeten

Het sneeuwt! Klaartje loopt in het weiland, de vlokken dansen om haar oren, op de grond ligt al een heel pak sneeuw! Ze heeft thuis al een grote sneeuwpop gemaakt! Maar ploeteren door versgevallen sneeuw is ook heerlijk!

Ze is niet alleen in die grote witte wereld, want een eindje verderop staan twee mooie witte knobbelzwanen, al lijken ze tussen die witte sneeuw opeens niet meer zo heel wit! Ze wroeten af en toe met hun snavel tussen de sneeuw. Ze hebben honger. Zielig hoor. Klaartje loopt naar de zwanen toe. Maar dat gaat niet zo snel, bij elke stap zakt ze diep weg in de sneeuw.

De zwanen weten wel wie daar zo dapper naar hen toe probeert te lopen. Als ze in de sloot om Klaartjes huis zwemmen, komt ze vaak broodkorstjes brengen. Lekker! Ze hopen dat ze nu ook iets bij zich heeft! Oeps... Klaartje is het brood vergeten. Dom! "Kom maar", zegt ze, "loop maar met me mee naar de sloot, dan haal ik thuis iets lekkers voor jullie".
De zwanen waggelen met Klaartje mee. Ze ziet dat ze veel gemakkelijker over de sneeuw lopen dan zij met haar kleine voetjes! Vol bewondering kijkt ze naar hun grote zwemvliezen. Ze zakken bijna niet weg! Is dat even handig! Als ze bij de sloot zijn, en Klaartje het bruggetje over loopt naar huis, blijven de zwanen geduldig heen en weer zwemmen tot ze weer terugkomt. Maar wat duurt dat lang...! Klaartje is even vergeten dat de zwanen op haar wachten. Ze heeft opeens een superidee! Ze rent de zoldertrap op en grabbelt in een grote doos. In die doos zitten allerlei spulletjes die ze mee neemt als ze s zomers op vakantie gaat. Hebbes!


Ze houdt twee zwemflippers in haar handen en rent er mee naar beneden. Ze grist gauw de zak met broodkorstjes uit de keuken en stapt naar buiten. Bij de achterdeur trekt ze de flippers aan en dan…! Flap, flap, flap, loopt ze met grote flapstappen naar de sloot. "Kijk eens" zegt ze tegen de zwanen! "Nu zak ik ook niet meer weg in de sneeuw en kan ik net zulke grote stappen maken als jullie!"

Terug naar boven >>

   

   


2 Schaatsen


Tjonge, jonge…. Als ik naar buiten kijk terwijl ik de nieuwsbrief voor jullie maak, rollen de regendruppels al dagenlang langs de ramen, niks vorst, niks sneeuw, niks ‘witte kerst’, maar gelukkig wel genieten van knusse lichtjes in de kerstboom en misschien hangen er bij jou ook wel lichtjes in de tuin in een boom, aan een hek of langs de dakgoot.

Ik hoop dat de eerste kerstvakantieweek gezellig is geweest en dat je nu, in het nieuwe jaar ook een fijne tweede week hebt. Houden jullie van de winter? En hoop je dat het in deze laatste week van de schoolvakantie vriest zodat je kunt schaatsen?
Schaatsen doe je nu voor de lol, maar vroeger hadden mensen bijna geen vervoermiddelen, dus moesten ze overal lopend of met paard en wagen naar toe.

Als er sterk ijs lag, was het natuurlijk wel heel handig als ze een groot stuk van de (om)weg konden afsnijden door het bevroren water over te steken. De winters van 1947, 1954 en 1956 waren heel streng maar in 1963 had het zelfs zo verschrikkelijk hard en lang (wel 10 weken achter elkaar!) gevroren dat mensen zelfs met een auto over het ijs konden rijden! Maar zó hard hoeft het voor mij nu ook weer niet te vriezen. Als er maar genoeg ijs ligt op de schaatsbanen, vijvers en vlieten. En mocht het na de vakantie gaan vriezen, dan geven de scholen vast wel een dag of middag 'ijsvrij'.

Terug naar boven >>




 

   


3 Glissers

Héél vroeger hadden de mensen geen schaatsen zoals nu, maar daar vonden ze wel iets op. Ze maakten schaatsen van een bot van een rund, paard of hert. Dat bot werd heel glad gemaakt door het te slijpen, zodat ze er op konden glijden en het werd glisser of glijbeen genoemd.

Ze konden zich er niet mee afzetten. Om toch vooruit te komen gebruikten ze een of twee prikstokken, die ze tussen hun benen door naar achteren duwden. Het voortbewegen op glissers leek daarom meer op langlaufen dan op schaatsen. In die botten maakten ze gaten waar ze pezen of palingvellen doorheen regen die ze om hun voeten konden vastmaken. Brrr… dan gaat het nu heel wat gemakkelijker!

Terug naar boven >>




 

   


4 Krullen

Mijn grootvader had nog van die mooie krulschaatsen, maar die krul was niet echt handig, dus rond 1900 werden ze bijna niet meer gemaakt.

Ik zelf heb nog op Friese doorlopers geschaatst. Dat zijn houten schaatsen met een ijzer eronder, die ik heel stevig moest vastbinden. Lastig hoor, want tijdens het schaatsen gingen die veters toch vaak los zitten en moest ik naar de kant om ze opnieuw strak aan te trekken en te strikken wat al niet zo makkelijk was met koude vingers.

Schaatsen deed je op de vliet of op een ijsbaan (een stuk weiland dat onder water werd gezet). Er zijn nog steeds ijsbanen op weilanden (ook in mijn dorp), maar vaak kun je eerder schaatsen op een ondiepe singel dan op de ijsbaan. Nu heb je vaak prachtige kunstijsbanen in de winter, kijk maar eens bij de uitjes.

Terug naar boven >>

   

   


5 Paddenstoelen

Het is niet allemaal wit en koud in de winter. Als je in de vakantie misschien een wandeling in het bos maakt, moet je maar eens opletten. De meeste paddenstoelen houden niet van vorst, maar er zijn er ook die dan juist tevoorschijn komen, zoals het fluweelpootje (hoe lief en zacht klinkt dat en zo zien ze er ook uit) op stammen en stronken van loofbomen zoals es, iep, kastanje, els, beuk en wilg.

Maar je kunt ook de (glibberige) gele trilzwam (op dode takken van bomen), en judasoor zien (op afgestorven takken van de vlier en ander loofhout). Judasoor dankt zijn naam aan de vorm, die lijkt op een oorschelp.

 

Echte tonderzwammen trekken zich niets aan van de kou, ze kunnen heel groot, dik en oud worden. Ze zitten stevig vast aan de boomstam waarop ze (langzaam) groeien. Sommige tonderzwammen hebben heel mooie kleuren. Niet alleen naar de grond kijken hoor, want winterpaddenstoelen groeien vaak op bomen en takken.

Als je heel veel geluk hebt tijdens je wandeling kun je zelfs ijshaar zien. ‘De baard van koning winter’ noemen ze die ook wel eens (maar je mag hem ook best de baard van de kerstman of van Sinterklaas noemen). IJshaar komt alleen tevoorschijn als het een beetje nevelig/vochtig is en precies 0 graden. Het is meestal te vinden op dood beuken- en eikenhout en is ook geen paddenstoel maar een bepaald soort schimmel in dode (loofboom)takken. Bij hun stofwisseling komt onder andere water vrij, dat door superkleine openingen in het dode hout naar buiten wordt geperst. Als het een beetje vriest kunnen deze waterstraaltjes bevriezen. Zolang het een piepklein beetje vriest en de luchtvochtigheid hoog blijft, groeit het ijshaar door en ontstaan er soms flinke ‘krullen’.

Terug naar boven >>


   

   


6 Zwanen in de winter

Wist je dat er midden in de winter minstens 40.000 knobbelzwanen in ons land zijn !? Veel hè !? De naam knobbelzwaan heeft hij te danken aan de grote zwarte knobbel boven zijn snavel. Knobbelzwanen zijn het hele jaar hier en broeden hier ook (ongeveer 6000), maar wilde zwanen en kleine zwanen komen alleen in de winter naar Nederland, het zijn trekvogels. In de zomer zijn ze in koude landen zoals Rusland en Scandinavië.

Als de herfst begint, vinden ze het daar toch te koud en komen ze naar Groot-Brittannië, Denemarken, Duitsland en ook naar Nederland om te overwinteren in ons (voor de zwanen) minder koude kikkerlandje.
Ze eten in deze tijd van het jaar voedselresten op akkers zoals mais en aardappelen en eiwitrijk gras op graslanden. Zwanen hebben grote zwemvliezen en kunnen daarmee goed zwemmen. Ze kunnen natuurlijk ook vliegen, maar het valt niet mee voor zulke grote, zware vogels, die wel 20 kilo kunnen wegen om in de lucht te komen.

Dan zijn die zwemvliezen wel handig want ze hebben een flinke aanloop nodig voordat ze van het water op kunnen stijgen waarbij ze hun vleugels heel snel op en neer slaan. Ze rennen over het water en komen langzaam wat omhoog. Als ze los van het water zijn, trekken ze hun poten in en stoppen die onder hun staartveren.
Hun lange halzen zijn dan helemaal gestrekt. Tijdens het vliegen maken ze gebruik van krachtige slagen van hun grote vleugels om hoogte te winnen en snelheid te maken. Zwanen zijn zo groot dat ze niet langzaam kunnen vliegen, dan zouden ze uit evenwicht raken en vallen. Voor zo’n zware vogel zijn ze heel wendbaar in de lucht en kunnen zelfs steile duikvluchten en scherpe bochten maken.
Heb je wel eens dat prachtige lage ‘zingende’ geluid gehoord als zwanen vliegen? Het ontstaat door de typische vorm van een zwanenvleugel en de wind langs de vleugelpennen. Die zijn, zoals bij elke vogel hol maar bij zwanen ook nog eens groot en lang, dus hoor je al van een afstand dat bijzondere geluid. Als de zwaan wil landen, moet hij dat ook op water doen. Hij vliegt laag boven het water en strekt zijn poten naar voren. Zo kan hij in het water afremmen.

Terug naar boven >>

   

   


7 Zwanenweetjes

- In de hele wereld komen zeven soorten zwanen voor. In Nederland leven drie soorten: de knobbelzwaan, de wilde zwaan en de kleine zwaan (en ook wel de zwarte zwaan).

- Met hun brede platte snavel eten zwanen waterdiertjes, maar vooral land- en waterplanten. Ze eten ongeveer 1,5 tot 2 kilo vers ‘groen' per dag. Ze zijn dol op gras. Twintig zwanen eten per dag ongeveer evenveel gras als één koe.

- Zwanen hebben heel veel nekwervels: wel 23 tot 25 (wij hebben er maar 7). De lange nek van een zwaan is niet alleen mooi, maar ook handig. Om voedsel te vinden, kan een zwaan met zijn kop en borst bijna een meter diep onder water; dit heet grondelen.

- Als een zwaan zijn vleugels uitspreidt, is de afstand gemeten van het puntje van zijn ene vleugel tot het puntje van zijn andere vleugel meer dan 2 meter.

- Vliegende zwanen kunnen een snelheid van 95 kilometer per uur halen.

- De poten van zwemvogels (dus ook van zwanen) staan ver uit elkaar en ver naar achteren. Dat maakt ze op het land een beetje onhandig. Ze waggelen als ze lopen.

- Een zwanensnavel heeft een unieke vingerafdruk
. Elke zwaan heeft zijn eigen snavelpatroon, vergelijkbaar met de (unieke) vingerafdruk van mensen.

- In het wild kunnen zwanen tussen de 20 en 50 jaar jaar oud worden. Maar meestal worden ze niet ouder dan 10 jaar.

Terug naar boven >>

   
   
   



8 Boek
- handboek voor vlinderfans

In de vorige NNNjunior heb je al kunnen lezen over (winter) vlinders en hoe je ze met stroop kunt lokken op een paal of boomstam. Nu is er een heel mooi vlinderboek verschenen.

Het boek is geschreven door (kinderboeken)schrijver Gerard Sonnemans. Hij neemt je mee in de wonderbaarlijke wereld van de vlinders. In het boek wordt uitgebreid verteld hoe een vlinder-ei stap voor stap in een prachtige vlinder verandert.

rups nachtpauwoog                        vlinder nachtpauwoog, foto: Paul Kersten

Maar wist je ook dat een nachtpauwoog-mannetje geen neus heeft en toch op vier kilometer afstand kan ruiken waar een vrouwtje op hem wacht? Of dat een sint-jansvlinder een nachtvlinder is, maar overdag vliegt? En wat dacht je van het gentiaanblauwtje?

Dit vlindertje kan alleen overleven dankzij de mooie blauwe klokjesgentiaan en een behulpzame kolonie mieren, die voor de rups zorgen.

Het boek vertelt ook hoe vlinders weten te overleven in een gevaarlijke wereld, maar dan nog vaak ten prooi vallen aan roofdieren. En hoe de mens zowel de grootste vijand als de grootste fan van vlinders is. Deze en nog vele andere fascinerende weetjes, naast mooie verhalen over de belangrijkste vlinderfamilies, maken dit boek zo bijzonder.

De ruim 200 paginas staan boordevol weetjes en verhalen over vlinder-eitjes, rupsen, poppen en vlinders. De illustraties lijken zo van de bladzijden af te kunnen vliegen. Kortom, een prachtboek voor jong (vanaf 10 jaar) en oud, dat tot stand gekomen is in samenwerking met De Vlinderstichting.
klokjesgentiaan                                   gentiaanblauwtje (vrouwtje)
Foto gentiaanblauwtje: Saxifraga-Arthur van Dijk

Handboek voor vlinderfans

Auteur: Gerard Sonnemans
Tekeningen: Jasper de Ruiter
Vormgeving: Lisa Strijbosch
Hardcover
217 fullcolour pagina s
266 x 206 mm
Winkelprijs: € 29,95
ISBN: 9789491707346

Terug naar boven >>

   
   
   


9 Experimentjes

1. met een ballon
Dit eenvoudige experiment met een ballon is een leuke manier om te leren hoe lucht reageert op temperatuurverschillen. Hoe kouder het buiten is, hoe beter.

Blaas binnen een ballon op en leg er een knoop in. Ga dan met de ballon naar buiten en zie hoe de ballon krimpt. Loop weer naar binnen en bekijk hoe de ballon weer uitzet. Het is leuk om dit experiment bij verschillende buitentemperaturen te doen. Hoe kouder het is, hoe meer de ballon krimpt.

2. Leg een banaan in de vrieskou
Een supersimpel experimentje, maar wel bijzonder. Gaat het s nachts (heel) hard vriezen? Leg dan eens s avonds een banaan buiten neer. Wat zou er met de banaan gebeuren: wordt hij zachter, harder, groter of kleiner?

Ga de volgende ochtend kijken wat er met de banaan is gebeurd. Je zult versteld staan dat de banaan zó hard is geworden dat je hem zelfs als een hamer kunt gebruiken om een spijker mee in hout te slaan! Dit komt doordat al het vocht in de banaan stijf bevroren is!

3. Vorst maken
Je hoeft niet te wachten op de winter voor vorst. Je kunt het zelf ook maken, gewoon binnen in een verwarmde kamer. 

Je hebt nodig:
• een (conserven)blikje zonder deksel
• ijsklontjes 
• zout

1. Als er een etiket op het blikje zit, haal je dit er af.
2. Sla de ijsklontjes kapot door ze even in een zakje te doen, en dan met een hamer (of een stijfbevroren banaan )fijn te slaan. 
3. Vul het blikje voor de helft met het geplette ijs. 
4. Doe er vier eetlepels zout bij, roer even goed (dertig seconden), en laat het dan staan.
Als je goed luistert, hoor je het ijs een beetje knisperen.
5. Even wachten... nog even wachten, maar wel goed op blijven letten zodat je ziet wat er gebeurt. Aan de buitenkant van het blikje ontstaat een witte rand; dat is rijp; het zijn kleine ijskristallen. Voel er maar eens aan. Het is ijs- en ijskoud!

Doe de proef nog eens, maar nu zonder zout. Vul het blikje weer voor de helft met geplet ijs, en voeg nu zo veel water toe dat het ijs nét onder water staat. De buitenkant van het blikje wordt alleen maar vochtig: dit heet dauw. 
Weet je waarom je alleen met zout vorst kan maken? Eigenlijk is dat best simpel. Zout wil graag oplossen in water. Maar daarvoor moet het ijs eerst water worden. Het moet smelten. Dat kost energie, warmte dus. Die warmte onttrekt het ijs uit de omgeving. Daardoor koelt het blikje af, en condenseert het vocht in de lucht tot ijskristallen.

Terug naar boven >>

   
   
   


10 Knutsel

Sneeuwpop maken

Het maakt niet uit wat voor weer het is, deze sneeuwpop kun je altijd maken. Je vult een witte sok met rijst en verdeelt die in drie bollen door er een touwtje of elastiekjes omheen te binden.

Dan teken je met zwarte en oranje stift de knopen, armen en het gezicht van de sneeuwpop. En tot slot plak je er een paar
wiebelogen op.

 

Terug naar boven >>

   
   
   


11 Uit

De mooiste kerststal van Nederland
t/m 14 januari 2024

De mooiste kerststal van Nederland staat in Utrecht! Laat je betoveren door deze bijzondere stal met ruim 600 kerststalfiguren uit het 18e-eeuwse Napels.

Samen vormen ze een complete stad in miniatuur in een schitterend decor. Een prachtig kerstuitje voor jong en oud! Kom je ook een kijkje nemen bij de stal? De route begint in het sfeervolle pandhof door het kerstbomenbos. Je eindigt bij de metersgrote kerststal. Puur genieten!

Je kunt de kerststal gratis en zonder reservering bezoeken.
Voor 0 t/m 18 jaar en volwassenen.

Museum Catharijneconvent

Adres: Lange Nieuwstraat 38, 3512 PH Utrecht
Meer info: klik hier:


Duuster - t/m 18 februari 2024

Laat je meevoeren naar duistere vergezichten, schaars licht, nachtelijke tinten en de stilte van het leven buiten de dag. Ontdek de maan in al haar facetten. Duik in het donker van het Groninger land.

Je ziet werk van vele kunstenaars. Zij verkennen het donker in tekeningen, fotos, installaties, beeld en geluid, schilderijen en meer. Op het museumterrein kijk je s avonds naar de nachtelijke lucht in een speciale sterren-kijk-folly. Je kunt meedoen aan avondwandelingen in het prachtige Westerwolde, één van de donkerste plekken in Nederland.

Annemarie van Buuren - conjunction.

Jong & avontuurlijk

Voor jonge en avontuurlijke bezoekers is er de Doe-denk-durf-donker-route, waarmee je op een uitdagende manier door de
tentoonstelling dwaalt en natuurlijk kun je ook zelf creatief aan de slag.
Leerlingen van MAVO 4 van RSG Ter Apel kozen muziek bij de werken in de tentoonstelling Duuster. Door tijdens je bezoek een QR code te scannen luister je mee en ontdek je hoe hun klank en beeld samenvallen. Treffend, onverwacht, grappig en ontroerend!  

Leerling Mike: ‘Op dit werk van Annette Hoolsema zie ik een hutje aan de waterkant. In de muziek wordt gezongen over een huisje aan een meer. De kleuren en gevoelens van het werk hebben dezelfde vibes als het nummer.’

Thuis kijken en luisteren kan trouwens ook.
Probeer het hier

Het MOW | Museum Westerwolde

Adres: Hoofdweg 161, 9695 AE Bellingwolde
Meer info: klik hier


Schaatsbanen

Twee van de tijdelijke schaatsbanen:

Gouda - t/m zondag 14 januari 2024
Een unieke ijsbaan ligt deze winter voor de 5e keer op de Markt in Gouda. Schaats eindeloze rondjes rondom het oude stadhuis. Échte ijspret in de winterse buitenlucht en tussendoor warm je op in de sfeervolle en gezellige Koek & Zopie. De Goudse IJsbaan is er weer t/m zondag 14 januari 2024! Dagelijks (ook op zon- en feestdagen) van 09.00 - 23.00 uur!

Meer info: klik hier en/of hier

Rotterdam - t/m zaterdag 24 februari 2024
In Rotterdam kun je t/m zaterdag 24 februari 2024 weer heerlijk schaatsen. Haal je ijzers uit het vet, laat de schaatsen slijpen en haal die wintermuts maar van zolder! De baan is overdekt, dus ook bij typisch Nederlands weer zit je op Schaatsbaan Rotterdam goed!
Deze overkapping is ook wat de Rotterdamse schaatsbaan zo bijzonder maakt, hij bestaat namelijk uit banen met regenboogkleurig licht! De regenboogverlichting van de 400 meter baan staat elke vrijdag, zaterdag en zondag aan vanaf 16:00. Dus kom gezellig ‘Disco’ schaatsen!

Schaatsbaan Rotterdam

Adres: Toepad 95, 3063 NJ Rotterdam
Meer info: klik hier en of hier

Voor een overzicht van schaatsbanen in het land: klik hier
Meer info over tijdelijke ijsbanen: klik hier

Terug naar boven >>

   

   


12 NatuurNetNieuws vanaf 12 jaar

Behalve voor jullie is er ook een natuurnieuwsbrief (NatuurNetNieuws) voor oudere broers en/of zussen en grote mensen zoals bijvoorbeeld jullie ouders, grootouders.

Net zoals jullie gratis abonnee zijn van NNN junior, kunnen zij zich ook gratis abonneren op NatuurNetNieuws. Ze hoeven alleen maar een mailtje te sturen naar: info@groen-natuurlijk.nl
Of via de website het formulier invullen. Klik daarvoor hier.

NatuurNetNieuws komt ook nog eens elke maand uit!
Niet vergeten te vertellen hoor!


Als je vragen hebt over iets wat je in NNNjunior hebt gelezen of iets ander wil weten over de natuur, dan
kun je altijd mailen naar: tiny@groen-natuurlijk.nl  

Terug naar boven >>

   

  


13 Einde

Nog meer leuke uittips in en over de natuur kun je lezen op onze website: www.groen-natuurlijk.nl, kijk maar op de kinderpagina.

Tot de volgende keer!

Tiny van der Meer
Hans Steinfort

Terug naar boven >>